Ngày 1/11/2022, nghị định thư giữa Việt Nam và Trung Quốc về kiểm dịch thực vật đối với chuối tươi chính thức có hiệu lực, đặt ra những yêu cầu kỹ thuật cao hơn cho sản phẩm xuất khẩu. Đây không chỉ là một thỏa thuận thương mại thông thường mà còn là cú hích buộc ngành chuối Việt Nam phải thay đổi toàn diện, từ canh tác đến chế biến, nhằm giữ vững thị trường lớn nhất của mình.
Số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, năm 2024, sản lượng chuối tươi Việt Nam xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc đạt hơn 300.000 tấn, tăng 25% so với năm 2023. Trong đó, các tỉnh Đồng Nai, Sơn La, Lào Cai và Bắc Giang chiếm gần 70% tổng lượng xuất khẩu.

Tuy nhiên, đi kèm với sự tăng trưởng này là những yêu cầu nghiêm ngặt. Theo quy định trong nghị định thư, toàn bộ lô hàng chuối xuất khẩu phải được sản xuất từ vùng trồng và cơ sở đóng gói đã đăng ký, được cấp mã số bởi Cục Bảo vệ Thực vật Việt Nam và phía Tổng cục Hải quan Trung Quốc phê duyệt. Bên cạnh đó, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong chuối phải tuân thủ tuyệt đối theo danh mục an toàn, thấp hơn nhiều so với tiêu chuẩn cũ.

Ông Nguyễn Văn Hoàng, chủ một doanh nghiệp xuất khẩu chuối tại Đồng Nai, chia sẻ: “Chúng tôi phải đầu tư thêm khoảng 2 tỷ đồng để xây dựng nhà sơ chế đạt tiêu chuẩn, lắp đặt hệ thống xử lý nước sạch và kiểm soát chất lượng tại vùng trồng. Nếu trước đây chỉ cần cắt chuối, đóng gói đơn giản là xong, thì nay mỗi lô hàng phải có hồ sơ kỹ thuật chi tiết, từ khâu canh tác đến vận chuyển.”

Chi phí sản xuất vì thế tăng khoảng 15–20%. Tuy nhiên, bù lại, giá bán chuối sang Trung Quốc theo hợp đồng chính ngạch năm 2024 đạt trung bình 7.000–8.000 đồng/kg, cao hơn 25% so với trước khi có nghị định thư.

Một số doanh nghiệp nhìn nhận, việc tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu mới không chỉ giúp sản phẩm Việt Nam duy trì chỗ đứng tại Trung Quốc mà còn tạo cơ hội mở rộng ra các thị trường khác như Hàn Quốc, Nhật Bản, và châu Âu – những nơi cũng đòi hỏi tiêu chuẩn tương tự.

Chấp nhận thay đổi để chuyên nghiệp hóa chuỗi giá trị chính là con đường giúp chuối Việt Nam bớt cảnh "bán đổ bán tháo" theo mùa, hướng tới phát triển bền vững hơn.

Theo Doanh nghiệp & Thương hiệu